Fransa'dan Sırbistan'a, Siyasal Özne Olarak Gençler
Fransa'daki eylemler ve Sırbistan'daki seçimler, gençlerin siyasi özne olarak gücünü bir kez daha hatırlattı. 1968'ten bu yana gençlik, göz ardı edilemeyecek, belirli konulara indirgenemeyecek kadar etkili. Gençleri, ister sisteme seçmen olarak giren yeni aktörler, ister eğitim, eğlence, kültür, teknoloji ya da tüketim alanlarındaki halleriyle görün fark etmez; kendi yapınıza, yanınıza, safınıza çekebildiğiniz ölçüde başarılısınızdır. Günümüzün gençliği ise bir taraf olmak ya da cephenin bir parçası olmak yerine kendi alanını örgütleme, kendi sözünü söyleme ve kendi tavrını gösterme eğiliminde. Biz de bunu Gezi Parkı eylemlerinde görmüştük. Apolitik olarak nitelendirilen 90'lar kuşağı kendi siyasi dilini yaratmıştı. Devamında Deniz Göktaş örneği de benzer bir etki yarattı.
Postmodern dönemde toplumun farklı parçaları, birbirinden farklı bağlamlarda önem kazanıp, dönem dönem öne çıkıyor. Günümüzde parça bütünden üstün. Herhangi bir grubu da tek bir bütün olarak düşünmek mümkün değil; kendi içlerinde çeşitli bölünmelere sahipler. Ama müdahale eden, talep eden, kamu otoriterleriyle çekişen ve dönüşüm için örgütlenen kesimlerin gücü, yaş grubu, etnik köken ya da ekonomik şartlar gibi değişkenleri aşarak, etkili oluyor. Siyasetin örgütlü gücünü, demokrasinin müdahale edebilme kapasitesi olduğunu bu örneklerde yeniden gördük. Diğer etkenler, muhakkak belli oranlarda belirleyici olur. Ancak bir araya gelmenin ve dayanışmanın gücü, karşı tarafta her zaman bir etki bırakır.
Fransa'da eğitim hakkıyla başlayıp ekonomik koşullara tepkiye dönüşen, devamında toplumsal ve ekonomik sisteme öfke patlaması haline gelen bir hareketlilik vardı. Fransız ekolüne yakışır/uygun bir süreç işledi. Eylemde şiddetin çoğunlukla polise ve ünlü markalara gösterildiğini gördük. Devletin ve yanında yer alan sermayenin, genel olarak piyasa koşulları ve neoliberalizm de diyebiliriz buna, toplumsal refahı artırmak yerine belli grupların elinde topladığını görüyoruz. Yoksulluğu ortadan kaldırmak değil sürdürülebilir hale getirirken, bireysel sorumluluğun, "yeteri kadar çalışırsan olur" denkleminin normalleştirilmesi söz konusu. Bu normaller bazı kesimler tarafından benimsenirken, bazıları içinse sıradışı kalmaya devam ediyor. Artık sisteme ayak uydurmak değil, uydurmamak başarı olarak görülüyor. Sosyal hakları mücadeleyle kazanmış toplumlar için ondan vazgeçmek kolay bir süreç değil.
Hiçbir toplumsal hareket başladığı yede durmaz; konu olarak değişir, yeni katılımcılarla dönüşür ve başka yerlerde başak yansımalar bulur. O yüzden sistemin kontrollü ilerlemesini öngören muhafazakarlar için değişim potansiyelini elinde bulunduran hareketler tehlikelidir. Başlamadan durdurulmak istenir. Eğer bir değişim olacaksa onu da deneyimli otoriteler eliyle yapmak ister muhafazakar düşünce. Liberallerin buna, temsilciler, uzmanlar, teknokratlar eliyle bir parça liyakat katması, değişimi sürece ve görüşmelere yayması, yasal sistemin içinde halletmeye çalışması, onları güleryüzlü muhafazakarlar yapar. Ancak kırmızı çizgileri aynıdır: Özel mülkiyet. İki ekolün ortak noktası mülkiyetin korunması olduğu için, Fransa'daki eylemlerde mağazalara yönelik saldırılar çok fazla öne çıkarıldı. Özel mülke zarar verdiğiniz anda, iddialarınız, talepleriniz geçersiz kılınıyor çünkü.
Daha önce de belirttiğim gibi şiddetin toplumsal hayatın her alanına sızması, normal hayatın şiddetsizmiş gibi algılanmasına neden olur. Onu görünür kılan şey taş sopa ve barikatlar oluyor. Eylemcilerin şiddetin dozunu artırdığı sürece iletişim kurulamaz olması, belki de iletişim kurmak istememeleri, konuları sistem içinde çözmeyi zorlaştırıyor. Şiddetin bir gösteren olması, sembollerin içeriğin önüne geçmesine neden oluyor diyebiliriz.
Sistem içi bir dönüşüm hedefleyen Sırbistan'daki gençler ise, tren garının tavanının çökmesi sonrası gelişen protestoları bir sene içinde yeni bir siyasi örgütlenmeye çevirdi; 25 Ekim'deki seçimlerde birinci parti oldular. Şimdi bu süreci/başarıyı, kurumsal yapıyı, hukuki sistemi dönüştürmek için harcayacaklar. Akademisyenlerin çoğunlukta olduğu listeyle, gittikçe otoriterleşen sistemi daha yaşanabilir hale getirmek için mücadele edecekler. Karşılarında bu işleyişi yaratan lider vardı; ama onlar çekinmeden mücadele ettiler. Bu kez içerik sembollerin önüne geçti; şimdi bu siyasal özne olma halini kurumsal yapının içinde sürdürmeye çalışacaklar. Ancak hukuk sistemleri yeniyi bir şekilde içine almaya eğilimlidir. Yasal prosedürler, eskinin işlemesi için tasarlanmıştır. Sistem içinde çeşitli unsurları, mesela medyayı, eğitim bütçesini, kültüre hayatı bir nebze bile olsa etkilemeleri, kısa vadede başarı sayılabilir.
Avrupa'da gençlerin önderliğinde, eskiyen siyasetin, yaşlı erkek siyasetin, yerleşik yapıların hepsi sorgulanıyor ve yeni bir dönemin eşiğine doğru geliyoruz. Pek çok ülkede yeni parti oluşumları ya da genç liderlerin öne çıktığını görüyoruz. Siyasal özne olarak gençler, yeni bir altyapıyı kuruyor.